Je bent er misschien nog wel. Maar het voelt alsof je steeds verder uit je relatie verdwijnt. Je vertelt minder, houdt dingen voor jezelf. En je vraagt je af: waarom trek ik me terug uit mijn relatie?
Jasper is zo’n man die zichzelf ergens is kwijtgeraakt. Hij zit bij mij omdat hij zich de laatste tijd steeds meer afgevlakt voelt. Dingen lijken hem minder te interesseren. Hij voelt zich niet meer echt zichzelf. Als het thuis te veel wordt, loopt hij een rondje en rookt hij een sigaret. Het pakje heeft hij verstopt in de struiken. Jasper rookt stiekem, want zijn vriendin denkt dat hij al jaren geleden gestopt is. Eigenlijk is dat sigaretje even zijn enige moment alleen. Iets wat van hem is.
Waarom trek je je terug uit je relatie?
Zijn vriendin heeft voortdurend kritiek op hem. Of, zoals zij het zegt: ‘Ik moet toch gewoon mijn gevoelens uit kunnen spreken.’ Maar voor Jasper voelt het alsof er steeds minder zuurstof in de lucht is. Hij heeft steeds vaker het gevoel dat hij niets goed kan doen bij zijn partner. Komt hij tevreden thuis met de boodschappen, dan heeft hij de verkeerde boter meegenomen. Ruimt hij de keuken op, dan is hij vergeten het aanrecht af te nemen. Begint hij uit zichzelf ergens over, dan kiest hij het verkeerde moment, of zegt hij het op de verkeerde toon.
Langzaam verdwijn je uit je eigen relatie
Jasper functioneert prima. Hij werkt gewoon. Doet wat hij moet doen. Aan de buitenkant is er niet zoveel aan hem te zien. Maar ondertussen heeft hij het gevoel vanbinnen te verdwijnen. Het gaat geleidelijk, over jaren. Het gebeurt in al die kleine momenten waarop hij denkt: ach, laat ook maar.
Niet omdat het hem werkelijk niets kan schelen. Hij vindt van alles. Hij ergert zich regelmatig. Soms is hij ronduit boos. En soms voelt hij heel duidelijk dat hij iets niet wil. Maar hij heeft gewoon geen zin in gedoe. Dan raakt zijn vriendin weer teleurgesteld, geïrriteerd of boos. Nee, dat is het niet waard.
Het voelt makkelijker om niet te reageren
Verdwijnen voelt makkelijker. Niet reageren. Of ‘sorry’ zeggen. De discussie vermijden. Zijn schouders ophalen en zeggen dat het hem niet uitmaakt. Hij hoeft dan niets uit te leggen en ook niets vol te houden. Alleen raakt hij zo steeds verder verwijderd van wat hij zelf vindt.
Rust is alleen de afwezigheid van stress
Als ik hem vraag wat hij nodig heeft, haalt hij zijn schouders op. “Rust,” zegt hij. “Even geen gezeik.” Maar rust is voor hem niet hetzelfde als vrijheid. Rust is alleen de afwezigheid van iets waartegen hij zich de hele dag schrap zet. Hij voelt zich afgevlakt. Minder aanwezig. Niet eens diepongelukkig misschien, maar ook niet meer werkelijk blij.
Soms vraagt hij zich af of ze nog wel bij elkaar passen. Of de koek gewoon op is. Maar ook die gedachte maakt hij zelden af. Hij vindt liever zijn eigen momentjes. Met een sigaret. In de schuur. In de sportschool. Of door nog een uur langer op zijn werk te blijven.
Zijn autonomie past in een pakje sigaretten
Het pakje sigaretten onder de struik is allang niet meer zomaar een geheim. Het is iets waar niemand bij kan. Waar niets van hem wordt gevraagd en hij zich niet beoordeeld voelt. Maar eigenlijk gaat het allang niet meer over dat sigaretje. Steeds meer van wie hij is, bestaat inmiddels buiten zijn relatie. Daar voelt hij soms ineens weer iets van zichzelf. Als hij met iemand lacht. Op zijn werk, waar de verhoudingen duidelijker zijn en hij weet waar hij aan toe is. Bij zijn vrienden. Alsof hij thuis uitstaat en ergens anders weer even aangaat.
“Wanneer ben je in je relatie zo gaan uitchecken?” vraag ik hem.
Hij kijkt op.
“Sorry,” zegt hij met een verontschuldigend lachje. “Het lijkt wel alsof ik doof ben geworden.”
“Hoe helpt dat je?”
“Door jou niet te horen?”
Ik knik.
Hij haalt zijn schouders op. “Dan hoef ik er ook niet over na te denken.” Hij kijkt naar de grond.
“Dat lijkt me best vermoeiend,” zeg ik.
Ineens moet hij naar de wc. Als hij weg is, hoor ik het water van de fontein buiten klateren. Op mijn papier schrijf ik: Waar ben jij? Ik zet er een rondje omheen. Even later komt hij terug.
“Sorry hoor. Ineens moest ik ontzettend nodig plassen.”
Ik glimlach naar hem en zeg niets. Hij gaat wel zitten, maar leunt niet achterover. Hij blijft op het puntje van de bank zitten, alsof hij ieder moment kan opstaan.
“Je hebt zeker ook ontzettend veel zin in een sigaret nu?” vraag ik.
Hij knikt.
“Kun je merken wat er nu gebeurt?”
Hij wrijft met zijn handen over zijn bovenbenen.
“Ik wil weg.”
“Oké. Dat mag gewoon.”
“Ja, dat weet ik. Maar ja…” Hij kijkt naar de deur.
“Je zit hier niet voor mij. Ook niet voor je vriendin.”
Hij ademt uit.
“Wat gebeurt er?”
“Ik weet het niet.”
“Wat weet je niet?”
“Wat ik wil. Of wat ik moet zeggen. Alles eigenlijk… Misschien moet ik gewoon tegen haar zeggen dat ik er helemaal klaar mee ben.”
“Is dat wat je wilt?”
Hij zucht opnieuw.
“Zie je. Dit bedoel ik dus. Dan moet ik ineens weer van alles voelen en weten.”
“En als je dat niet weet?”
“Dan zeg ik maar niks.”
“Of je gaat roken.”
Hij lacht even.
“Of ik ga roken.”
We zitten een tijdje zonder iets te zeggen. Hij heeft zijn benen over elkaar, maar leunt nog steeds niet echt achterover. Zijn voet wipt op en neer. Maar hij blijft zitten.
Misschien herken je iets van hem: het gevoel dat je je niet echt meer aanwezig voelt in je relatie. Het gevoel thuis niet meer helemaal jezelf te kunnen zijn. Kleine dingen die je verzwijgt om gedoe te voorkomen. Momenten waarop je liever weggaat dan aanwezig blijft bij wat je werkelijk voelt, vindt, wilt of niet wilt. Verdwijnen lijkt dan eenvoudiger. Totdat je merkt dat je hier een prijs voor betaalt. Niet alleen de verbinding met je partner raakt steeds verder weg. Op een gegeven moment weet jij zelf ook niet meer precies waar je nou gebleven bent.
Hoe voorkom je dat je je steeds verder terugtrekt?
Je hoeft niet meteen een groot gesprek te voeren of te weten of je nog verder wilt met je relatie. Ook hoef je vandaag geen levenskeuzes te maken omdat je begint te voelen hoe vermoeiend dit voor je is. Wel kun je vandaag beginnen door wat eerlijker te kijken naar wat er in je gebeurt.
Probeer de eerstvolgende keer het moment te herkennen waarop je denkt: ach, laat ook maar. Vraag jezelf dan af: wat wilde ik eigenlijk net zeggen? Wat wilde ik wel of juist niet? En welk gedoe probeer ik nu te voorkomen? Misschien besluit je vervolgens nog steeds om niets te zeggen. Maar je weet dan in ieder geval: dit vind ik. Dit voel ik. Hier heb ik geen zin in. Of: dit is eigenlijk belangrijk voor mij.
Bewust kiezen in plaats van automatisch verdwijnen
Als je dit vaker gaat doen, ga je het verschil herkennen tussen het maakt me werkelijk niet uit en ik zeg alleen dat het me niet uitmaakt om gedoe te voorkomen. Vervolgens kun je kiezen wat je doet. Je kunt het uitspreken, er later op terugkomen of bewust besluiten het zo te laten. Maar dan is het een keuze. Jouw keuze. Dat is jezelf terugvinden. Niet ineens precies weten wie je bent of wat je met je relatie moet. Wel jezelf weer serieus nemen op de kleine momenten waarop je gewend bent af te haken.
Misschien blijft dat pakje sigaretten voorlopig nog even onder de struik liggen. Maar je autonomie hoeft er niet langer helemaal in te passen.
