Je zou vanavond lekker op de bank kunnen gaan liggen. Voeten omhoog, even niks, maar in plaats daarvan loop je toch gauw een rondje door het huis. Even de plantjes. De was nog opvouwen. Niet omdat het per se nu moet gebeuren. Maar omdat stilvallen iets oproept wat je liever niet voelt (herken je dat je altijd ‘aan’ staat en moeilijk kunt ontspannen?). En ergens voel je: dit is niet omdat je zo graag bezig bent. Dit gaat over iets anders. Misschien herken je het wel: dat je je schuldig voelt zodra je voor jezelf kiest. Dat het voelt alsof je pas mag stoppen als je het echt hebt verdiend.
En misschien herken je dit ook wel?
- je stelt uit
- je voelt schuld bij rust
- je vindt jezelf snel egoïstisch
Er is een bepaald soort vrouw dat mij altijd weet te vinden. Slim. Zorgzaam. Ze ziet alles. Voelt alles. Regelt alles. Ze is degene die onthoudt wat er nodig is. Die alvast vooruitdenkt. Die zorgt dat het loopt. En meestal… doet ze dat goed. Te goed misschien wel. Van buiten ziet het er stevig uit. Maar van binnen zit iets heel anders. Want zodra het over haarzelf gaat — wordt het stil. Of onrustig. Of allebei.
Schuldgevoel bij zelfzorg: waarom het zo hardnekkig is
Je kunt prima voor anderen zorgen. Sterker nog: dat lijkt bijna vanzelf te gaan. Maar zodra je iets doet wat alleen voor jou is, zelfzorg… al is het iets kleins — zoals tijd nemen, geld uitgeven, nee zeggen, even helemaal niks doen …komt er direct iets achteraan. Niet oorverdovend. Maar wel duidelijk. Een gevoel dat zegt: dit hoort niet. Alsof er ergens een onzichtbare grens ligt waar jij net overheen bent gegaan. En alsof iemand — al is het maar in je eigen hoofd — meekijkt en misprijzend zijn hoofd schudt.
Dit is waarom zelfzorg egoïstisch voelt
Veel mensen praten over zelfzorg alsof het iets simpels is. Alsof je gewoon betere keuzes moet maken, vaker lekker pauze neemt, gewoon iets liever moet zijn voor jezelf. “Goed voor jezelf zorgen, hè?” Ja, dat zou je ook wel willen, maar dat is niet zo eenvoudig. En, wat is dat ook “goede zelfzorg”? Als je eerlijk bent voelt zelfzorg voor jou helemaal niet als iets goeds. Maar als iets verdachts. Alsof er een prijs aan hangt. Alsof je iets neemt wat je niet helemaal toekomt. En dat gevoel komt niet uit het niets.
Schuldgevoel bij zelfzorg is geen keuze, het is coping
Daarom is schudgevoel bij zelfzorg ook zo lastig te doorbreken. Je hebt het geleerd als strategie om te overleven. Niet per se letterlijk. Maar het was zeker wel voelbaar. In hoe er werd gereageerd. In wat werd gewaardeerd. Of wat er juist wél ruimte kreeg — en wat niet.
Waarom dit zo moeilijk te doorbreken is
Denk maar eens terug aan hoe je moeder met zichzelf omging. Waarschijnlijk zorgde ook jouw moeder voor iedereen (behalve voor zichzelf). En daar werd dan niet over gesproken. Niemand sprak over zelfzorg. En de meeste moeders en oma’s waren alles behalve egoïstisch. Ze pasten zich aan. Zorgden dat alles liep. Ja, voor de ander. En ergens onderweg is dat geen keuze meer geworden. Maar werd dat een automatisme. Een manier van zijn: een vrouw zorgt voor de ander, niet voor zichzelf. Zorgen om te overleven. Dus niet gek dat zelfzorg egoïstisch voelt.
Schuldig voelen als je voor jezelf kiest
Dit schuldgevoel bij zelfzorg komt niet uit het niets (Ik schreef eerder al over hoe hardnekkig en misleidend schuldgevoel kan zijn). Het is geen teken dat je iets verkeerd doet. Het is een oud systeem dat aanslaat. Een deel van jou dat zegt: Pas op. Doe dit niet. Niet omdat het waar is. Maar omdat het ooit nodig was. Omdat verbinding belangrijker was dan autonomie pakken. Omdat afgestemd zijn veiliger was dan zichtbaar zijn. En dat zit dieper dan een rationeel besef van ‘ik mag dit toch gewoon?’ En misschien denk je dat ook wel letterlijk, maar zo voelt het niet.
Waarom vrouwen zich schuldig voelen bij zelfzorg
We kunnen doen alsof dit niet meer bestaat. Alsof het iets is uit de middeleeuwen. Maar kijk eens eerlijk. Hoe vaak zie je het nog steeds om je heen? Dat vrouwen diegenen zijn die het overzicht houden, de verantwoordelijkheid dragen, aanvoelen wat er nodig is. Dat vrouwen de mentale last dragen (en vaak ook het grootste deel van het huishouden). Alleen. Terwijl ergens naast hen iemand zonder nadenken op de bank ligt. Niet omdat hij een slecht mens is. Maar omdat het hem nooit zo is aangeleerd. En jou wel. Dus nee — het zit niet alleen in je hoofd. Het zit ook in wat je hebt meegekregen. In wat er van je verwacht werd. En nog steeds, vaak subtiel, verwacht wordt.
Dit is waarom gewoon “beter voor jezelf zorgen” niet werkt
Want zodra jij dat probeert komt dat hele systeem in beweging. Je gaat het goed willen doen. Ook dit weer. Je probeert het netjes. Verantwoord. Zonder iemand tot last te zijn. Maar ergens blijft dat gevoel zitten: ik moet hier eigenlijk iets tegenover zetten. En zo wordt zelfs zelfzorg… weer iets waar je je best op doet.
Wat er wél verandert
Niet als je jezelf gaat verbeteren. Maar als je begint te zien wat hier gebeurt. Echt zien. Zonder het meteen te willen oplossen. Dat moment waarop je iets voor jezelf doet en dat schuldgevoel opkomt — dat is geen fout. Dat is informatie. Daar zit je ingang. Niet door eroverheen te gaan. Maar door erbij te blijven. En langzaam op te merken: dat je misschien niet hoeft te verdienen, waar je eigenlijk allang recht op had.
Zelfzorg is geen taak
Zelfzorg is iets wat je jezelf moet toestaan. Niet één keer. Maar steeds opnieuw. En ja — dat schuurt. Omdat je iets doorbreekt wat ooit logisch was. Wat misschien zelfs liefdevol was. Maar wat je nu klein houdt.
Voel jij je egoïstisch als je voor jezelf zorgt?
Misschien herken je jezelf hier meer in dan je lief is, want natuurlijk wil je dit niet. Voor anderen zorgen is niet verkeerd. Maar niet ten koste van jezelf. Niet als jij je schuldig moet voelen zodra je voor jezelf kiest. Als je je schuldig moet voelen als je aan zelfzorg doet. Dat is niet de bedoeling. En dat kan anders. Ik kan je helpen, en niet door je te leren nog “beter voor jezelf te zorgen”. Maar door je te laten ervaren (op gevoelsniveau) wat maakt dat het voor jou persoonlijk zo ingewikkeld is om goed voor jezelf te zorgen. Door naar samen naar jouw verhaal te gaan kijken. En van binnenuit te onderzoeken wat jij kan gaan los laten om te gaan ervaren dat goede zelfzorg niet alleen goed (beter) is voor jou, maar ook voor je partner die met z’n pils languit op de bank ligt;)
Twijfel je toch nog of jouw schuldgevoel onterecht is? En kun je wel een beetje hulp gebruiken mbt zelfzorg en de schuldgevoelens, dan kun je contact met me opnemen en kunnen we samen uitzoeken hoe ik je kan helpen.
