Relatieproblemen gaan zelden over waar ze op het eerste gezicht over lijken te gaan. Over sokken op de grond. Over appjes die onbeantwoord blijven. Over wie altijd degene is die initiatief moet nemen. Over seks. Of juist het gebrek eraan. Wat je ziet, is de bovenstroom. Wat je voelt, zit eronder.

En zolang je die onderstroom niet ziet, blijf je hetzelfde patroon herhalen — met dezelfde partner of met een volgende. In deze blog laat ik zien hoe een patroon ontstaat, wat reactiviteit doet, en hoe je dit patroon kunt doorbreken en de verbinding kan herstellen. 

Het conflict gaat altijd ongeveer zo

Zij zegt iets over zijn moeder. Niet hard, niet aanvallend. Meer zuchtend. Iets met “ik voel me nooit echt gekozen”. En hij voelt het direct. Zijn lijf spant zich aan. Hij reageert kort. Zegt dat ze overdrijft. Dat het altijd gedoe is. Dat hij er klaar mee is.

Zij wordt boos en trekt zich terug. Hij begrijpt niet waar het nu wéér misgaat. En dit is niet nieuw.

Dit patroon speelde al in de kraamweek, zes jaar geleden, toen zij zich er alleen voor voelde staan. Hij deed wat hij kon, maar was vooral bezig het goed te doen. Niet om haar emoties te voelen. En het speelt elke keer opnieuw bij zijn moeder, waar zij zich alleen voelt en hij zich aangevallen.

Andere onderwerpen. Hetzelfde patroon.

Hoe relatieproblemen ontstaan

Relatieproblemen ontstaan niet omdat je elkaar niet liefhebt. Ze ontstaan omdat oude pijn wordt geraakt — en jullie zenuwstelsel daarop reageert.

Op delen-niveau ziet het er zo uit:

• Zij voelt zich alleen, niet gesteund, niet gekozen.
• Hij voelt zich bekritiseerd, overvraagd, tekortschieten.

Dat zijn geen bewuste keuzes. Dit gebeurt razendsnel. In het lichaam. En dan schiet ieder in zijn eigen overlevingsstrategie.

Reactiviteit: als je lichaam het overneemt

Volgens de polyvagaal theorie reageren we niet eerst met ons hoofd, maar met ons zenuwstelsel. Op het moment dat iets voelt als onveilig — emotioneel, relationeel — schakelt je systeem over naar bescherming.

Dit ziet er zo uit:

• vechten (boos worden, aanvallen, maar ook in je hoofd zitten, over analyseren, oplossen)
• vluchten (terugtrekken, vermijden, afleiden)
• bevriezen (dichtklappen, niets meer voelen)

In dit voorbeeld:

• Zij vecht of bevriest.
• Hij vlucht of verdedigt.

En zolang je in reactiviteit zit, kun je niet verbinden. Dan luister je niet. Dan hoor je gevaar. Dit is waarom (eindeloos) praten vaak niets oplost bij relatieproblemen. Omdat je dan in de bovenstroom blijft. Hij legt uit dat hij zich ook stoort aan zijn moeder, maar dat ze nu eenmaal zo is, dat hij er ook niets aan kan doen. En zij voelt dat hij haar niet kan horen. Ze voelt zich niet gezien. Niet belangrijk. Maar hij lijkt niet te begrijpen wat ze zegt.

De onderstroom: waar het écht over gaat

Onder haar boosheid zit een oud gevoel van alleen zijn. Onder zijn verdediging zit een oud gevoel van falen. De kraamweek. Zijn moeder. Het zijn geen losse gebeurtenissen. Ze raken allemaal dezelfde wond. En zolang die onderstroom onbesproken blijft, blijft het patroon zich herhalen.

Niet omdat jullie niet willen, maar omdat jullie zenuwstelsel geen andere route kent.

Stap één: je eigen reactiviteit reguleren

Dit is het deel dat vaak wordt overgeslagen. Je kunt een patroon niet doorbreken zolang je lichaam in alarm staat. Eerst moet je zenuwstelsel tot rust komen.

Dat betekent:

• voelen dat je getriggerd bent
• vertragen
• reguleren voordat je reageert

Een heldere en toegankelijke uitleg hierover vind je in dit filmpje over de polyvagaal theorie:
👉 YouTube: Polyvagal Theory Explained – Deb Dana

Dit is geen quick fix. Dit is oefenen. Steeds opnieuw.

Stap twee: van bovenstroom naar onderstroom

Pas als je gereguleerd bent, kun je iets anders doen. Dan kun je zeggen: “Wat jij zei, raakte iets ouds in mij. Ik voelde me niet gekozen. Dat is wat er gebeurde.” In plaats van: “Jij kiest altijd je moeder boven mij.” Het verschil is alles. Je spreekt vanuit ervaring, niet vanuit aanval.

Stap drie: het patroon benoemen (niet de schuld)

Het doel is niet om uit te zoeken wie gelijk heeft. Het doel is dat jullie het patroon samen gaan zien. Bijvoorbeeld: “Elke keer als ik me alleen voel, ga ik duwen. En jij gaat dan dicht. En dan raken we elkaar kwijt.” Dat is geen beschuldiging. Dat is bewustzijn. En bewustzijn is de ingang naar verandering.

Dit is waarom relatieproblemen blijven terugkomen

Zolang jullie:

• alleen praten over de inhoud
• blijven reageren vanuit reactiviteit
• de onderstroom vermijden

verandert er niets. Het conflict krijgt een ander jasje, maar het gevoel blijft hetzelfde. Uit onderzoek van John en Julie Gottman blijkt dat 69% van de conflicten in relaties terugkerend is. Dat betekent dat je dus steeds dezelfde ruzie aan het maken bent (met iedere keer met dezelfde uitkomst).

En dit is hoe je het patroon doorbreekt

Niet door beter je best te doen. Niet door sterker te worden.

Maar door:

• je eigen zenuwstelsel te leren reguleren
• verantwoordelijkheid te nemen voor je eigen reactie
• woorden te geven aan wat er onder zit
• het idee los laat dat je ruzie ‘opgelost’ moet worden

Dat is best spannend. En vaak nieuw. Maar dit is waar echte verbinding ontstaat.

Tot slot

Als je dit leest en denkt: dit gaat over ons, dan klopt dat waarschijnlijk ook. Deze blog is natuurlijk geen vervanging voor relatietherapie. Maar wel een uitnodiging om anders te kijken naar jullie relatieproblemen.

Niet als falen. Maar als een signaal.

Een signaal dat er iets gezien wil worden — onder de oppervlakte.

En precies daar begint echte verandering (en verbinding).

Meer lezen over dit thema?