Rauw voel ik me. Tranen aan de oppervlakte, duwend in mijn keel. Telefoon op stil. Niemand zien. Ooit was het eenvoudiger, toen ik nog alleen ik was. Nu zijn er drie huisgenoten, drie belangrijke anderen tot wie ik me moet verhouden. Ik kan niet meer verdwijnen.

Pijn en lijden: de pijn die er niet mag zijn

Dus duw ik terug. Duik ik onder, voor zover mogelijk. Dit is normaal. althans voor mij is dit normaal, eens in de zoveel tijd. Een boemerang die altijd weer zijn weg terug weet te vinden. Soms vergeet ik haar, begraaf ik haar. En dan ineens is ze er weer. Keihard, onverwachts. En telkens opnieuw ben ik verrast en begrijp ik niet goed waar ze nu weer vandaan komt.

Pijn van vroeger

Het is pijn. Pijn uit een vorig leven. Pijn van ver, die me bezoekt in mijn slaap. Die op me jaagt in mijn dromen. Pijn die in het donker naar voren komt, vertrouwd en latent sluimerend. Pijn die altijd haar weg terugvindt naar mij, onder mijn huid kruipt om daar te jeuken en te etteren.

Oude pijn laat zich niet wegdrukken

En dan zit ik, op mijn meditatiekussen. Misselijk te zijn, met gesloten ogen laat ik me overspoelen.

Oké. Ik zit nu klaar. Kom nu maar. Kom maar.

Als golven dein ik mee. Ik ga kopje onder en kom weer boven. Nee, ik val niet uit elkaar. Ik ga niet in stukjes. Ik ben nog één.

We voelen ons niet gezien

Iedereen heeft dit. Iets van vroeger. Triggers in het heden die ons razendsnel transporteren naar toen. Emotioneel reageren op ogenschijnlijk onbenullige zaken. Dingen veel te belangrijk maken, verdedigen, bevechten. Terwijl het eigenlijk over iets anders gaat.

Over niet gezien worden.

Wat we doen als emotionele pijn te veel wordt

Wanneer emotionele pijn zich aandient, doen we wat mensen vaak doen: we proberen haar kwijt te raken.

We onderdrukken gevoelens. Vermijden situaties. We rationaliseren en relativeren. Denken vooral positief. We vergelijken onszelf met anderen die het ‘nog veel erger’ hebben. Soms verdoven we onszelf met eten, series, scrollen, werken of zorgen voor anderen. Of we gaan juist nóg harder ons best doen.

En dat is begrijpelijk. En het werkt op de korte termijn helemaal prima.

Maar (super interessant) onderzoek laat zien dat emotionele onderdrukking samenhangt met meer stress, angst, depressieve klachten en lichamelijke spanning. Hoe harder we proberen bepaalde gevoelens of gedachten niet te hebben, hoe sterker ze vaak terugkomen.

Pijn verdwijnt niet door haar te negeren. Ze verandert dan in lijden.

Vergeten voor mezelf te zorgen

Ik was het even vergeten. Of misschien had ik er geen zin in. Ik wilde niet gezond eten. Gewoon even niet sporten. Of ‘lekker’ (‘helemaal niet lekker, dat bepaal ik zelf wel’) op tijd naar bed. Ik wilde juist verdwijnen in de avond. Stiekem de snoepjes van mijn kinderen naar binnen proppen als ze (eindelijk) slapen en blijven plakken voor de televisie.

Ik verstop me. Net als mijn kleinste zoon. Ik kruip weg. Als een gewond dier. Zodat de pijn me niet kan pakken. En daaronder zit de hunkering: dat iemand zegt dat het genoeg is. Dat ik in godsnaam genoeg ben.

Waarom positief denken niet helpt

Het idee dat we ons leven kunnen sturen door maar positief genoeg te denken, te manifesteren of ‘hoog in onze energie’ te blijven, klinkt hoopvol. En de verleiding is groot je erin te laten meezuigen. Omdat het betekent dat je echt iets actief kunt doen om je lijden te stoppen en gelukkig te worden. Maar er is geen enkele wetenschappelijke onderbouwing dat dit werkt bij (echt) emotioneel lijden of trauma.

Wat het vaak wél doet, is extra frustratie, schaamte en zelfverwijt creëren. Als het leven zwaar blijft, dan lijkt het dus ook nog eens je eigen schuld. Dan heb je het blijkbaar niet goed genoeg gedaan. Geluk is niet maakbaar en als je (ook al) veel hebt meegemaakt, is het leven vaak gewoon echt veel zwaarder. Dat is geen kwestie van mindset. Dat is een gezonde coping, en volslagen logisch gevolg van ervaringen die hun sporen hebben nagelaten.

Hoe ga je om met emotionele pijn?

Niet door haar op te lossen. Niet door haar te controleren. En ook niet door haar te accepteren als trucje om haar alsnog kwijt te raken. Omgaan met emotionele pijn begint met erkenning. Met stoppen met vechten tegen wat er al is.

En dat betekent vertragen (ja ik weet het: gadver, heb ik zelf ook echt nooit zin in). Luisteren naar je lichaam (ja, ik hoor mezelf, het zijn ballen voor het open doel maar zo ongelooflijk waar mensen!). Spanning in je borst, een brok in je keel, onrust in je buik: het zijn geen storingen, maar signalen. Ze vertellen je iets over wat te veel was of is. Je lichaam doet het dus al!

Mindfulness helpt. En hiermee bedoel ik zintuigelijk bewust zijn, aanwezig zijn in de dingen die je doet. Je hoeft niet op een meditatiekussen of een cursus te volgen. Ik bedoel het hier niet als ontspanningstechniek, maar als een manier om aanwezig te blijven bij je ervaring, in kleine, behapbare stukjes. Zonder oordeel. Zonder haast.

Binnen benaderingen als ACT en IFS zien we steeds opnieuw: hoe minder we onze innerlijke ervaring vermijden, hoe groter de psychologische flexibiliteit wordt. De pijn is er misschien nog, maar het lijden neemt wel af.

Verbinden met het kind in jezelf

Cognitief weet ik dit natuurlijk allemaal. En toch is het soms zo zwaar. Voelt het soms zinloos. Alsof ik niet verder kom. Alsof ik aan het ploegen ben door de duinen. Mijn schoenen zwaar van het zand. En dan weer een duin, terwijl de zee onbereikbaar lijkt.

Maar de pijn wordt minder rauw wanneer ik mezelf niet langer verlaat. Wanneer ik mezelf zie als het kind dat ooit vleugellam was. Het kind dat nog steeds in mij huist. Het kind dat geen oplossingen nodig heeft, maar nabijheid, zich gezien voelen en minder eenzaam.

Stoppen met vechten

We zijn geneigd een kansloze strijd aan te gaan met onze pijn. Schouders eronder. Doorzetten. Volhouden. Terwijl het vaak zo veel moediger is om (al is het maar even) stil te staan. Om het monster niet langer te ontwijken, maar het voorzichtig in de bek te kijken.
Acceptatie is geen superkracht. Geen staat waarin je immuun wordt voor pijn. Het is simpelweg stoppen met oorlog voeren tegen jezelf.

Opnieuw beginnen

Ik trek mijn hardloopschoenen aan en ren naar buiten. Ik voel hoe mijn voeten de grond raken. Hoe mijn longen zich vullen en ik de adem weer loslaat.

Ik voel dat ik leef.

Dat ik er helemaal ben.

In het hier en nu.

Hoe ga ik om met emotionele pijn, kun je wel een beetje hulp gebruiken?

Ook voor mij is dit geen eindpunt dat ik heb bereikt. Het is elke dag opnieuw een keuze. En het voelt altijd eenvoudiger de pijn niet aan te gaan; weg te lopen, te controleren, te vermijden of te onderdrukken. En toch weet ik: de weg naar een betekenisvol en vervuld leven loopt niet om de pijn heen, maar er dwars doorheen. Er is geen shortcut. Geen omweg. Voor niemand.

En dat betekent zeker niet dat je het alleen hoeft te doen. Deel het juist met mensen die zonder oordeel naar je kunnen luisteren — zonder adviezen waar je niet om vraagt (stop daar sowieso mee mensen, in godsnaam) — kan diep helend zijn. Leun op die lieve mensen die er zijn. Zeg hardop waar je mee worstelt en je zult zien, je bent niet alleen!

En soms is de pijn gewoon te groot. Of weet je niet waar je moet beginnen.

In mijn werk begeleid ik mensen bij het omgaan met emotionele pijn, onder andere met ACT en IFS. Niet om pijn weg te maken, maar om te leren erbij te blijven met meer ruimte, zachtheid en keuzevrijheid.

Als je vastloopt: ik ben hier.
Voor mezelf.
En ook voor jou.